Met de hulp van de zogenaamde gemeenschap van burgerwetenschappers hebben astronomen de krachtigste ‘vreemde radiocirkel’ (ORC) geïdentificeerd die ooit is waargenomen. De ontdekking zou onderzoekers kunnen helpen beter te begrijpen hoe deze ongewone kosmische objecten ontstaan, evenals de sterrenstelsels die ze omsluiten. ORC’s behoren tot de vreemdste en mooiste kosmische structuren die we ooit hebben gezien, en ze kunnen cruciale aanwijzingen bevatten over hoe sterrenstelsels en zwarte gaten samen evolueren, aldus Ananda Hota, oprichter van de RAD@home Astronomy Collaboratory en co-auteur van de nieuwe studie die de bevindingen beschrijft.
ORC’s werden voor het eerst beschreven in 2019 door een team dat gebruik maakte van de Australian Square Kilometer Array Pathfinder-telescooparray. Het zijn in wezen gigantische, zwakke plasmaringen die sommige sterrenstelsels lijken te omringen en radiogolven uitzenden. Tot nu toe zijn er slechts een tiental van zulke massieve objecten geïdentificeerd, waarvan de meeste 10 tot 20 keer zo groot zijn als onze Melkweg. Maar de onderzoekers geloven dat de nieuw ontdekte ORC belangrijke aanwijzingen kan opleveren over hoe deze kosmische reuzen zijn ontstaan.
Deze ORC is om twee redenen uniek. Ten eerste bestaat het uit niet één maar uit twee ringen, die met elkaar verbonden zijn als een Venn-diagram dat nog maar één keer is waargenomen. Ten tweede is het de meest afgelegen en krachtige ORC die tot nu toe is gedetecteerd. De onderzoekers beschreven de bevindingen in een studie gepubliceerd in het tijdschrift Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
De nieuwe ringen werden voor het eerst ontdekt door burgerwetenschappers die deelnamen aan de RAD@home Astronomy Collaboratory, een internationaal burgeronderzoeksplatform gevestigd in India. Hun bestaan werd later bevestigd door een team van astronomen die gebruik maakten van de Low-Frequency Array (LOFAR) – een netwerk van radiotelescopen in Europa – en het object kreeg de naam RAD J131346.9+500320.
“Het feit dat burgerwetenschappers ze ontdekten onderstreept het voortdurende belang van het menselijk vermogen om patronen te herkennen, zelfs in het tijdperk van machinaal leren”, zegt Pratik Dabhadeb, astronoom bij het Poolse Nationale Centrum voor Nucleair Onderzoek en co-auteur van de nieuwe studie.
Eerder onderzoek heeft de hypothese geopperd dat ORC’s kunnen ontstaan wanneer superzware zwarte gaten botsen en kosmische schokgolven de ruimte in sturen. De dubbele ringen van RAD J131346.9+500320 lijken echter een straalachtige gasstroom te omringen. Op basis van deze structuur suggereren Dabhande en zijn team dat deze mogelijk is gevormd door ‘superwinden’ die uit de spiraalvormige sterrenstelsels stromen die deze bevat. Dit scenario kan ook van toepassing zijn op andere ORC’s – hoewel er meer onderzoek nodig is om dit te bevestigen.
Naast RAD J131346.9+500320 beschrijft de studie twee andere objecten die zijn geïdentificeerd in samenwerking met de RAD@home Astronomy Collaboratory:
– een sterrenstelsel met een diameter van 3 miljoen lichtjaar omgeven door een radioring, en
– nog een sterrenstelsel met een ring rond een van zijn enorme jets.
Toekomstig onderzoek met LOFAR en andere telescopen, zoals het Vera C. Rubin Observatorium in Chili, kan wetenschappers helpen meer te onthullen over de aard en vorming van deze indrukwekkende structuren.
