Geologen van de Universiteit van Adelaide hebben ontdekt dat de krachten die Centraal-Azië hebben gevormd tijdens het dinosaurustijdperk mogelijk afkomstig waren uit gebieden ver weg van de regio zelf. Uit hun onderzoek blijkt dat de oude Tethys-oceaan tijdens het Krijt een onverwachte invloed had op de opkomst en ineenstorting van bergmassa’s over het hele continent. In plaats van te vertrouwen op één enkele dataset, combineerden de wetenschappers honderden reeds bestaande thermische geschiedenismodellen die waren gepubliceerd gedurende bijna drie decennia van onderzoek in Centraal-Azië. Door dit enorme archief als één enkele dataset te behandelen, konden ze geologische patronen op de lange termijn identificeren die individuele studies niet gemakkelijk konden onthullen.
Het ruige reliëf van Centraal-Azië wordt doorgaans verklaard als het resultaat van op elkaar inwerkende tektonische bewegingen, veranderende klimaten en processen diep in de aardmantel die de afgelopen tweehonderdvijftig miljoen jaar hebben plaatsgevonden. De nieuwe bevindingen suggereren echter dat dit beeld mogelijk onvolledig is, vooral wat betreft de rol van klimaat- en mantelprocessen. Dr. Sam Boone, lid van het onderzoeksteam, merkt op dat klimaatverandering en mantelprocessen slechts een klein effect hebben gehad op het Centraal-Aziatische landschap, dat gedurende een groot deel van de afgelopen tweehonderdvijftig miljoen jaar in een droog klimaat heeft verbleven. Daarentegen kan de dynamiek van de verre Tethys-oceaan direct in verband worden gebracht met korte perioden van gebergtevorming in Centraal-Azië.
Destijds strekte de Tethys-oceaan zich uit tussen grote landmassa’s en speelde een centrale rol in de mondiale bewegingen van de tektonische platen. De geleidelijke sluiting ervan tijdens de Mesozoïcum- en Cenozoïcum-periodes veroorzaakte tektonische veranderingen die zich over Eurazië verspreidden. Hoewel de oceaan zelf is verdwenen en alleen de Middellandse Zee nog over is, lijkt de invloed ervan bewaard te zijn gebleven in de oude bergen van Centraal-Azië. Co-auteur universitair hoofddocent Stein Glory benadrukt dat het huidige reliëf van Centraal-Azië grotendeels bepaald werd door de botsing van India met Eurazië en de voortdurende convergentie.
De studie was gebaseerd op thermische geschiedenismodellen waarmee het onderzoeksteam voorheen niet-onderkende geologische processen en stadia van de evolutie van de aarde kon onthullen. Glory legt uit dat deze modellen gebouwd zijn met behulp van thermochronologische methoden en laten zien hoe rotsen afkoelen als ze naar de oppervlakte worden getransporteerd tijdens het opstijgen van de bergen en de daaropvolgende erosie. Deze aanpak kan ook worden toegepast op andere delen van de planeet, om ons begrip van geologische processen en landschapsvorming te vergroten.
