De strategie van Donald Trump in de oorlog met Iran lijkt met de dag te veranderen. Vrijdag liet hij doorschemeren dat het conflict “in de richting van de-escalatie gaat”. Slechts 24 uur later gaf hij Teheran een ultimatum van 48 uur om de Straat van Hormuz te openen, anders dreigde hij met aanvallen op de energie-infrastructuur. De toonverandering legt een dieper probleem bloot: Washington ging een oorlog in zonder een duidelijke exitstrategie. En nu is het geconfronteerd met vier opties – waarvan geen enkele echt ‘goed’ is, zegt The Economist.
Een onderhandelde wapenstilstand blijft theoretisch op tafel, maar lijkt onwaarschijnlijk, merkt de Economist op. Teheran lijkt terughoudend om terug te keren naar de gesprekken, vooral na aanvallen die plaatsvonden terwijl eerdere gesprekken nog gaande waren. Tegelijkertijd lijkt het leiderschap van het land verzwakt, terwijl het niet duidelijk is wie het regime op betrouwbare wijze kan vertegenwoordigen. Zelfs de keuze van de bemiddelaar is geen gegeven. Oman heeft in het verleden een vergelijkbare rol op zich genomen, maar zijn standpunt heeft tot terugslag in de Golf geleid, waardoor de weg is vrijgemaakt voor alternatieven zoals Qatar.
Het grootste obstakel zijn echter de eisen. De VS zullen niet alleen beperkingen op het nucleaire programma nastreven, maar ook strikte voorwaarden voor raketten en steun aan regionale groepen. Iran vraagt op zijn beurt om herstelbetalingen en de terugtrekking van de Amerikaanse troepen. De kloof blijft groot.
Een tweede optie zou volgens The Economist zijn om de oorlog eenzijdig te ‘beëindigen’, waarbij Trump de overwinning zou uitroepen. Hij zou kunnen betogen dat de militaire capaciteiten van Iran zijn vernietigd en dat de doelstellingen zijn bereikt. Met een dergelijke stap zou politieke tijd worden gewonnen, vooral in de aanloop naar de verkiezingen, en zou de energiemarkt kunnen de-escaleren. Maar de problemen zouden blijven. Iran zou aanzienlijke voorraden verrijkt uranium behouden en, het allerbelangrijkste, de controle over de Straat van Hormuz behouden. Voor de Golfstaten en Israël zou dit betekenen dat de dreiging niet alleen niet verdwijnt, maar wellicht zelfs toeneemt.
De derde optie is om de activiteiten nog enkele weken voort te zetten. De raket- en drone-aanvallen zijn al in intensiteit afgenomen, wat het argument versterkt van degenen die geloven dat meer militaire druk Iran verder zal verzwakken – misschien zelfs tot de ineenstorting van het regime. Tegelijkertijd zouden de VS de militaire aanwezigheid in de regio kunnen versterken en een internationale escorte van schepen in de Straat kunnen organiseren. Niets hiervan is echter zeker. Iran heeft laten zien dat het beperkte maar voldoende aanvallen kan uitvoeren, de doorgang effectief gesloten kan houden en kosten kan opleggen aan de markten. Tegelijkertijd vergroten aanhoudende conflicten de economische last en putten ze cruciale hulpbronnen uit, zoals luchtverdedigingsvoorraden.
De vierde optie is verder opschalen, waarbij gestreefd wordt naar een snelle data-turnaround. Gebaseerd op het door The Economist beschreven scenario zou dit aanvallen op de Iraanse energie-infrastructuur kunnen omvatten, een operatie om Kharg Island – een belangrijk olie-exportknooppunt – in te nemen of zelfs speciale operaties om nucleaire installaties te controleren. Dit zijn echter opties met een hoog risico. Een dergelijke stap zou kunnen leiden tot massale vergeldingsmaatregelen tegen olie- en energiefaciliteiten in de Golf, evenals tegen kritieke infrastructuur zoals ontziltingsinstallaties. De gevolgen zouden niet beperkt blijven tot het Midden-Oosten. Ze zouden de wereldeconomie beïnvloeden en de energiecrisis en de inflatiedruk verergeren.
Het komt erop neer dat geen van de beschikbare opties een einde aan de oorlog garandeert. Onderhandelingen lijken moeilijk, het ‘uitroepen van de overwinning’ precair, de voortzetting onzeker en escalatie gevaarlijk. En zolang de Straat van Hormuz onder druk blijft staan, stijgen de kosten voor de wereldeconomie. Trump is de oorlog mogelijk begonnen met als doel een snel machtsvertoon. Maar nu is het zo.
