In een week van intense stappen op het gebied van het buitenlands beleid probeerde de Amerikaanse president Donald Trump het recente akkoord over een staakt-het-vuren en de vrijlating van gijzelaars in Gaza te gebruiken als springplank voor bredere diplomatieke initiatieven. Zoals typisch vermeld in CNN in zijn uitgebreide analyse was het uitgangspunt de 36 uur durende reis naar het Midden-Oosten en zijn optreden in het Israëlische parlement, waar hij in zijn toespraak tot de speciale gezant voor vredesmissies Steve Witkoff zei: “We moeten eindigen met Rusland. Dat is wat we eerst moeten doen.” De week eindigde toen Volodymyr Zelenski in het Witte Huis goedkeuring vroeg voor nieuwe langeafstandsraketten, voorafgaand aan Trumps onverwachte – en naar alle waarschijnlijkheid aanstaande – ontmoeting met Vladimir Poetin in Boedapest.
De president leek ervan overtuigd dat succes in Gaza ‘momentum’ en ‘geloofwaardigheid’ creëert die naar andere fronten kunnen worden overgedragen. ‘Ik denk dat we veel momentum hebben, veel geloofwaardigheid. Het sluiten van het Midden-Oosten was erg belangrijk’, zei hij, en voegde eraan toe: ‘We moesten de tafel op de juiste manier dekken… Ik denk dat de tafel nu ook hier is gedekt, en het zal een grote eer zijn om dat te bereiken.’
De kwetsbaarheid van de deal met Hamas werd echter duidelijk toen er moeilijkheden ontstonden bij het onmiddellijk vinden en overhandigen van de lichamen van de gijzelaars, wat tot terugslag in Israël leidde. Amerikaanse functionarissen wezen erop dat het terugvinden van de lichamen onder het puin en zonder zware machines in de Palestijnse strook op korte termijn operationeel niet haalbaar is, terwijl ze het “onbetwiste” succes benadrukten van het levend bevrijden van twintig gijzelaars. De operationele handhaving van de overeenkomst is uitgevoerd door Witkoff en Jared Kushner, die via Arabische kanalen met Hamas bemiddelden; Trump nam zelf opnieuw contact op met Benjamin Netanyahu over de lijkenkwestie en zei: “We zullen zien of ze zich aan de deal houden; zo niet, dan zullen we het afhandelen.”
Tegelijkertijd bewoog het Witte Huis zich op meerdere fronten: Trump bevestigde dat hij de CIA toestemming gaf voor geheime operaties in Venezuela, dreigde met stakingen in het land, 20 miljard dollar aan Amerikaanse staatssteun aan Argentinië goedkeurde en de mogelijkheid openliet van nieuwe tarieven voor China, voorafgaand aan zijn ontmoeting met Xi Jinping over een paar weken.
In Oekraïne arriveerde Zelensky in Washington in de hoop op een zending Tomahawk-raketten – met een bereik dat Moskou binnen bereik zou brengen – en hield hij ook ontmoetingen met de fabrikant over technische kwesties. Maar tijdens de werklunch van het Witte Huis werd duidelijk dat de Tomahawks voorlopig niet worden vrijgelaten.
“I hoop dat ze niet nodig zullen zijn. Ik hoop dat we de oorlog kunnen beëindigen zonder aan Tomahawks te denken”, zei Trump. Volgens bronnen beschouwt de president Kiev als een land dat op zoek is naar escalatie en zich zorgen maakt over slachtoffers in de aanloop naar de winter. Na de bijeenkomst zei Zelensky dat ze hadden afgesproken de raketten niet publiekelijk te bespreken, terwijl Trump terugkeerde naar het standpunt van de zomer om de oorlog te beëindigen ‘waar de linies nu zijn’, waarmee hij zinspeelde op het aanvaarden van territoriale prestaties – na eerdere verklaringen in september dat Oekraïne mogelijk grondgebied zou herwinnen.
In de volgende fase komt diplomatie op de voorgrond. Trump is van plan Poetin in Boedapest te ontmoeten – ‘binnen twee weken’, zei hij – en daarna een topconferentie met Xi in Azië om de handelsspanningen weg te werken. Hij streeft ernaar, zoals hij zei, de Oekraïener “te hebben uitgescholden” vóór de tête-à-tête met de Chinese leider. Europese en Amerikaanse functionarissen schatten echter dat het ‘momentum’ uit Gaza zich nauwelijks vertaalt in invloed tegen twee kernmachten die militair of economisch niet afhankelijk zijn van de VS. Zonder een ‘zweep’ – nieuwe sancties of een grote versterking van het wapensysteem – heeft Moskou beperkte prikkels om concessies te doen; de “wortels” die Washington kan bieden zijn ook beperkt in verhouding tot de zaak Israël-Hamas.
De politieke dimensie is net zo complex. Trump toonde begrip voor de binnenlandse druk waarmee Netanyahu wordt geconfronteerd, en ging zelfs zo ver dat hij de voltallige Knesset om presidentieel pardon voor de Israëlische premier vroeg: “Sigaren en champagne, wie maakt zich daar druk om?” hij grapte over de beschuldigingen van omkoping tegen hem. In het geval van Poetin bestaan er geen overeenkomstige hefbomen: de Russische president regeert autocratisch en wordt door het Internationaal Strafhof gezocht voor de deportatie van Oekraïense minderjarigen. Trump lijkt dus heen en weer te slingeren tussen strengere maatregelen – waar hij op heeft gezinspeeld – en terug te krabbelen wanneer het Kremlin ingrijpt, zoals gebeurde met een telefoontje vóór de komst van Zelensky, dat de weg vrijmaakte voor een nieuw onderonsje.
Ondanks de risico’s gaat het Witte Huis door met de ‘day after’ van de Gaza-deal, waarbij een multinationale veiligheidsmacht wordt voorbereid en stappen worden ondernomen voor de wederopbouw, terwijl Witkoff en Kushner operationele oplossingen zoeken om lichamen te vinden, zelfs door gespecialiseerde teams uit Turkije te mobiliseren. Toen Trump zelf vroeg of hij zich zorgen maakte over het ‘kopen van tijd’ van Poetin, antwoordde hij: ‘Ja, ik maak me zorgen. Maar weet je, ik ben mijn hele leven door de beste gespeeld – en dat heb ik heel goed gedaan’, wat impliceert dat hij snel tastbare resultaten zal nastreven, zelfs als er nog veel kritieke kwesties open blijven.
