Het is al lang bekend dat honden kleinere hersenen hebben vergeleken met de wolven waarvan ze afstammen, en nieuw onderzoek suggereert dat deze vermindering verband houdt met hun domesticatieproces. De nieuwe studie biedt nieuw bewijs voor de domesticatie van honden, maar geeft geen verklaring voor vragen over waarom een hond misschien liever uit een modderige plas drinkt, aangezien de vermindering van de hersengrootte niet betekent dat honden minder intelligent zijn dan hun voorouders. Dr. Thomas Cook, hoofdauteur van de studie van het Franse Nationale Centrum voor Wetenschappelijk Onderzoek, zei dat de levensstijl van de hedendaagse honden hen niet altijd in staat stelt hun intelligentie volledig te uiten. Hij wees er ook op dat honden zeer intelligent zijn en dat domesticatie hen niet minder capabel maakte, maar hen in plaats daarvan hielp mensen beter te begrijpen en ermee te communiceren.
De relatie tussen mens en hond is al heel oud; het vroegste genetische bewijs voor gedomesticeerde honden dateert van meer dan 15.000 jaar geleden. Hoewel de vermindering van de hersengrootte vaak wordt beschouwd als een kenmerk van domesticatie, bestaat er onenigheid over wanneer dit precies heeft plaatsgevonden. Sommige wetenschappers geloven dat dit vroeg in de mens-hondrelatie gebeurde, terwijl anderen beweren dat het verband houdt met de fokindustrie die zich de afgelopen 200 jaar heeft ontwikkeld. In de studie gepubliceerd in het tijdschrift Royal Society Open Science analyseerden de onderzoekers CT-scans van de schedels van 22 prehistorische wolven en honden tussen 35.000 en 5.000 jaar oud, evenals 59 moderne wolven en 104 moderne honden. Tot deze laatste behoorden verschillende rassen, zwerfhonden en wilde dingo’s. Op basis van deze gegevens ontdekten de wetenschappers dat moderne honden, dingo’s, prairiehonden en laat-neolithische honden gemiddeld 32% kleinere hersenen hadden dan zowel oude als moderne wolven.
Meer specifiek hadden honden uit het laat-neolithicum, ongeveer 5.000 tot 4.500 jaar geleden, hersenen die tot 46% kleiner waren dan wolven uit dezelfde periode, met een grootte die vergelijkbaar was met die van rassen zoals mopshonden van vandaag. Zelfs als rekening werd gehouden met hun kleinere totale lichaamsgrootte, bleven hun hersenen aanzienlijk kleiner. De onderzoekers vonden echter geen bewijs dat twee vroege honden die 35.000 en 15.000 jaar geleden in de buurt van mensen leefden, de zogenaamde ‘protohonden’, kleinere hersenen hadden dan wolven uit die tijd. Integendeel, in één geval waren de hersenen relatief groter, een feit dat de mogelijkheid openlaat dat de hersengrootte aanvankelijk was toegenomen in de vroege stadia van domesticatie.
Het blijft onduidelijk waarom domesticatie leidde tot kleinere lichamen en hersenen bij honden. Een mogelijke verklaring is dat het krimpen van de hersenen gepaard gaat met reorganisatie waardoor honden minder gemakkelijk te trainen zijn, maar gevoeliger voor veranderingen in de omgeving, waardoor ze nuttig zouden kunnen zijn als ‘alarmsysteem’. Een andere verklaring is dat de beperkte voedselbronnen in neolithische dorpen de voorkeur gaven aan kleinere dieren met kleinere hersenen, omdat ze minder energie nodig hebben. Dr. Juliane Kaminski, een expert op het gebied van hondencognitie aan de Universiteit van Portsmouth die niet bij het onderzoek betrokken was, zei dat een van de belangrijkste bevindingen was dat de ‘protohonden’ geen kleinere hersenen hadden dan wolven.
Volgens haar laat dit zien dat de domesticatie aanvankelijk niet de vanzelfsprekende patronen volgde en dat de relatie tussen mens en hond waarschijnlijk losser begon voordat deze zich ontwikkelde tot een sterke band. Uiteindelijk suggereert de studie dat het volledige ‘domesticatiesyndroom’ later verscheen dan de genetische gegevens suggereerden.
