De Iraanse economie stond al onder druk voordat de VS en Israël besloten de oorlog te verklaren aan de Islamitische Republiek. Het land werd geconfronteerd met een recessie, galopperende inflatie en een valutacrisis. Hij zou dus verwachten dat er midden in de oorlog een zeeblokkade volledig zou worden verbogen. Zoals Bloomberg echter opmerkt, heeft het land nog niet het punt van ineenstorting bereikt, zoals Donald Trump had verwacht. Het nieuwsnetwerk legt uit wat de omstandigheden zijn en hoe de Iraanse economie in leven blijft.
Het dagelijkse leven van Iraniërs was lang vóór de Amerikaanse en Israëlische aanvallen steeds moeilijker geworden. De prijzen van basisgoederen waren omhooggeschoten, waardoor het steeds moeilijker werd om vlees, eieren, rijst en andere essentiële benodigdheden te kopen. Veel huishoudens werden gedwongen hun eetgewoonten te veranderen en vlees te vervangen door goedkopere producten. De belangrijkste reden was de dramatische daling van de exportopbrengsten en de instroom van buitenlandse valuta na het opnieuw instellen van Amerikaanse sancties tijdens het eerste presidentschap van Donald Trump. Het gebrek aan dollars leidde tot een ineenstorting van de rial en een grote stijging van de importkosten. De economie zal in 2025 naar verwachting met 1,5% krimpen, terwijl de regering te maken kreeg met enorme sociale tegenslagen nadat de nieuwe duik van de hryvnia een golf van protesten teweegbracht.
Amerikaanse en Israëlische bombardementen beschadigden huizen, ziekenhuizen, scholen, energiefaciliteiten, raffinaderijen, brandstofdepots en staalfabrieken. Volgens Teheran veroorzaakten alleen al de eerste zes weken van de operaties economische verliezen van ongeveer 270 miljard dollar – een bedrag dat dit jaar het gehele bbp van het land benadert. Duizenden bedrijven sloten hun deuren, waarvan vele permanent, terwijl de economische activiteit wekenlang vrijwel stilviel. Het Internationale Monetaire Fonds voorspelt dat de economie in 2026 met nog eens 6,1% zal krimpen, wat de grootste recessie in decennia zal zijn.
Tegelijkertijd steeg de inflatie naar 77%, terwijl de rial naar nieuwe historische dieptepunten daalde. Het gebrek aan liquiditeit heeft ertoe geleid dat steeds meer huishoudens in termijnen kopen, zelfs voor basisdiensten of producten voor dagelijks gebruik. De menselijke kosten van de economische crisis worden steeds zichtbaarder. Iraanse media schatten dat er sinds het begin van de oorlog minstens een miljoen banen verloren zijn gegaan. De aanvragen voor werkloosheidsuitkeringen stijgen gestaag, terwijl het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties waarschuwt dat nog eens 4,1 miljoen mensen onder de internationale armoedegrens zouden kunnen vallen. Met andere woorden: bijna één op de twintig Iraniërs loopt het risico op extreme economische problemen als gevolg van het conflict.
Misschien wel de grootste economische bedreiging voor Iran komt van de zee. Sinds half april heeft de Amerikaanse marine een embargo ingesteld op schepen die vertrekken naar Iraanse havens in de Perzische Golf, waardoor druk wordt uitgeoefend op Teheran om de Straat van Hormuz te heropenen. Deze ontwikkeling heeft de export van olie, petrochemie en staal drastisch verminderd, waardoor het land waardevolle deviezeninkomsten heeft verloren. De productie van ruwe olie daalde in mei naar het laagste niveau in vijf jaar, terwijl de beschikbare deviezenreserves voldoende zijn voor slechts een paar maanden import. Tegelijkertijd hebben importbeperkingen geleid tot tekorten aan grondstoffen en basisgoederen, die van invloed zijn op alles, van de voedingsindustrie tot de productie.
Wat de problemen nog groter maakte, was de wijdverbreide internet-black-out, opgelegd door de overheid. Ongeveer drie maanden lang had de meerderheid van de burgers alleen toegang tot door de staat gecontroleerde platforms en interne diensten. Cijfers uit het bedrijfsleven schatten dat de beperkingen de economie tussen de 30 en 40 miljoen dollar per dag kostten. De vraag die analisten en markten bezighoudt is waarom de economie nog steeds functioneert. Het antwoord ligt in de eigenzinnige ‘veerkrachteconomie’ die Iran de afgelopen decennia heeft opgebouwd. Het land heeft geleerd te opereren onder sancties, handelsembargo’s en internationaal isolement. Dit is iets dat Trump duidelijk niet voldoende had berekend. Iran bevindt zich vandaag de dag in een delicaat evenwicht: sterk genoeg om een ineenstorting te voorkomen, maar gewond genoeg om te weten dat elke extra maand oorlog het herstel moeilijker en duurder zal maken. Zelfs als er een vredesakkoord wordt bereikt, zal de wederopbouw jaren en enorme middelen vergen. Teheran eist herstelbetalingen voor de door de oorlog geleden schade en streeft tegelijkertijd naar opheffing van de sancties, zodat het land soepeler kan re-integreren in de internationale economie. Er is echter geen garantie dat deze verzoeken worden geaccepteerd. De grotere vraag gaat uiteindelijk over sociale veerkracht. Economische druk vergroot het risico op nieuwe protesten, maar voorlopig lijkt het regime de controle in handen te hebben. De omvang van de bombardementen heeft het antiwesterse sentiment in het land aangewakkerd, waardoor de druk op de regering tijdelijk is afgenomen.
