De Zee van Azov verandert geleidelijk in de Straat van Hormuz voor Rusland, nu herhaalde Oekraïense aanvallen Moskou dreigen af te sluiten van zijn belangrijkste commerciële en strategische toegangspoort, waardoor er trillingen op de mondiale graanmarkt ontstaan. Net zoals de Perzische Golf de vitale long is voor het transport van ruwe olie, zo vormt de Zwarte Zee – nu gecentreerd rond de Zee van Azov – de grootste tarwevoeder ter wereld.
Het recente besluit van het Kremlin om de navigatie via deze specifieke route te ‘bevriezen’, uit angst voor Oekraïense drones, gooit de balans van jaren volledig omver, waardoor een voorheen veilige Russische basis in een veld van economische en militaire verstikking verandert. De ontwikkeling betekent een grote omkering van de cijfers voor Rusland. De Zee van Azov lag jarenlang buiten het bereik van Kiev en vormde een veilige basis voor Russische aanvallen op Oekraïne. Tegelijkertijd verbond het uitgestrekte gebieden van Zuid-Rusland met de oceanen van de wereld.
De voortgang van het Oekraïense droneprogramma keerde echter het tij. Robert Brovdi, commandant van de Oekraïense strijdkrachten voor onbemande systemen, zei woensdag dat Kiev in negen dagen tijd 116 Russische schepen in de Zee van Azov had getroffen, wat een sterke toename van het aantal treffers betekende. Tot voor kort beperkten de aanvallen op Russische schepen zich vooral tot de schaduwvloot en oorlogsschepen. Het nieuwsnetwerk CNN wijst erop dat het de beweringen van de Oekraïense functionaris niet kan verifiëren, hoewel beelden vrijgegeven door de autoriteiten van Kiev voltreffers laten zien.
De onophoudelijke aanvallen hebben Rusland gedwongen de scheepvaart in de Zee van Azov te bevriezen en de twee strategische doorgangen aan de uiteinden af te sluiten. Dit zijn het Don-Azov-kanaal, dat de zee verbindt met het binnenwaterennetwerk, en de Straat van Kertsj, die naar de Zwarte Zee leidt. Satellietbeelden en maritieme monitoringdiensten tonen uitgebreide rijen schepen die aan beide zijden van de zeestraat voor anker blijven. Oekraïne slaagt er steeds beter in zich te richten op de Russische schaduwvloot die brandstof vervoert waarvoor sancties gelden.
Maar de blokkade van de Zee van Azov zou bredere gevolgen kunnen hebben en goederen kunnen treffen die niet aan sancties onderworpen zijn, zoals tarwe en zonnebloemolie. Het Institute for the Study of War (ISW), een in de VS gevestigde conflictwaakhond, zei dinsdag dat Oekraïense operaties in de Zee van Azov een nieuwe fase markeren in de poging van Kiev om de bezette Krim te isoleren van Russische aanvoerlijnen. Tegelijkertijd ontwrichten deze aanvallen de maritieme handelsroutes van Moskou, vooral als het gaat om het vervoer van olie en graan.
Rusland is ‘s werelds grootste graanexporteur, goed voor ongeveer een vijfde van de internationale tarwe-export, volgens de Foreign Agricultural Service van het Amerikaanse ministerie van Landbouw. Ongeveer 25% van de Russische tarwe-export gaat via de Zee van Azov, aldus Andrei Sizov, een vooraanstaand analist van de landbouwmarkten in de Zwarte Zee. “De Zwarte Zee is voor de tarwemarkt wat de Perzische Golf is voor ruwe olie, aangezien het verreweg de grootste leverancier aan de wereldmarkt is”, merkte de Oekraïense majoor Yevhen Karas op. Hij voegde eraan toe dat elke verlenging van de crisis Rusland economische verliezen van miljarden dollars zou kunnen opleveren. De prijzen voor tarwefutures, een belangrijke indicator van de marktverwachtingen, zijn de afgelopen dagen gestegen, deels als gevolg van de crisis in de Azovzee. Moskou beweert dat het deze passage kan omzeilen door alle export via alternatieve terminals aan de Zwarte Zee te laten verlopen. Andrei Sizov wijst er echter op dat een dergelijke manoeuvre niet haalbaar is tijdens het hoogseizoen, wanneer de hoeveelheid Russisch graan de capaciteit van deze havens ver overtreft.
De Zee van Azov is een binnenzee tussen de zuidkust van Oekraïne en Rusland en fungeert als verlengstuk van de bredere Zwarte Zee. Het kanalennetwerk werd aangelegd tijdens de Sovjetperiode, hoewel de eerste pogingen om deze vitale waterweg met elkaar te verbinden dateren uit de tijd van Peter de Grote aan het einde van de 17e eeuw. Na de Oekraïense onafhankelijkheid tekenden Moskou en Kiev in 2003 een overeenkomst om de waterweg te delen. Het Kremlin heeft deze voorwaarden echter herhaaldelijk geschonden nadat het conflict in Oost-Oekraïne in 2014 begon, toen het de Krim illegaal annexeerde.
Met het begin van de grootschalige invasie, in februari 2022, bezette Rusland alle Oekraïense gebieden rond de Zee van Azov, waardoor de toegang van Kiev volledig werd geblokkeerd. Het gebruikte deze specifieke zeepassage als basis voor aanvallen op strategische Oekraïense havens, zoals Mariupol, Melitopol en Berdyansk. De Russische president Vladimir Poetin heeft zelfs beweerd dat het gebied nu een interne Russische waterweg vormt. Hoewel relatief klein en ondiep, speelt de Zee van Azov een cruciale rol in de Russische economie. Het is een belangrijke schakel in een uitgebreid netwerk van rivieren en kanalen in het binnenland, die olie, graan, landbouwproducten, staal en andere goederen van Zuid-Rusland naar de Zwarte Zee en de internationale markt vervoeren.
