Bijna veertig jaar lang leefde Richard Moore achter een dubbele identiteit. Als MI6-officier kon hij de waarheid slechts aan een klein aantal mensen onthullen. Sinds 2020, toen hij de leiding van het bureau overnam, werd hij het enige publiekelijk bekende gezicht van de instelling: degene die de andere agenten ‘C’ noemden, de ware inspiratie van de mythische ‘M’ van James Bond.
Nu, een paar weken na zijn pensionering, spreekt hij open voor een wereld die hij als gevaarlijker en onzekerder dan ooit beschouwt. Moore begint met een beeld van vandaag: “In 38 jaar heb ik de internationale omgeving nog nooit zo volatiel gezien”, zegt hij. De oorlog in Oekraïne, de ineenstorting van de belangrijkste communicatielijnen tussen de grote mogendheden en de diepe afkoeling van de betrekkingen tussen de VS en China hebben, zoals hij opmerkt, een wereld gecreëerd met “veel open fronten en weinig regels”. De naoorlogse orde, die tientallen jaren stabiliteit bood, is verdwenen – en daarmee ook de voorspelbaarheid.
Het gesprek gaat meteen over China. Voor MI6 en de CIA vertegenwoordigt dit de grootste strategische uitdaging van die tijd. Moore benadrukt het dubbele karakter ervan: “China is zowel een kans als een bedreiging”, legt hij uit. Aan de ene kant is de rol ervan in de mondiale commons – klimaatverandering, handel, kunstmatige intelligentie – onvermijdelijk en beslissend. Aan de andere kant vereist zijn agressieve gedrag op het gebied van cyberveiligheid en spionage een “stabiele en beslissende reactie”.
Zijn activiteiten in Groot-Brittannië zijn ‘non-stop’. De recente ineenstorting van een zaak waarin Britten beschuldigd werden van spionage voor Peking verandert niets aan het beeld: China handelt actief en systematisch. Tegelijkertijd vermijdt Moore moraliseren: “Landen spioneren. Dat doen wij ook. Maar waar grenzen worden overschreden – zoals bij de hybride oorlogsoperaties van Rusland – daar komt een rode lijn om de hoek kijken.”
Het gesprek komt op Moskou. Moore stelt: “Poetin heeft geen vredesintentie. Het is geen kwestie van territorium; hij wil dat Oekraïne onderworpen wordt, net als Wit-Rusland.” Hij is van mening dat het Westen de druk – militair, economisch en diplomatiek – moet opvoeren om de Russische president tot onderhandelen te dwingen. Moore spreekt van een ‘duurzaamheidswedstrijd’ tussen democratieën en autoritarisme. En hij benadrukt: Oekraïne kan standhouden, zolang het de middelen krijgt.
De samenwerking tussen MI6 en de CIA wordt beschouwd als de nauwste ter wereld. Na de regeringswisseling in Washington probeert Moore het evenwicht te bewaren, maar hij verbergt niet dat de intense politieke onrust in de VS de werkstroom heeft beïnvloed. De tijdelijke opschorting van het delen van inlichtingen met Oekraïne, het ontslag van leidinggevenden en het klimaat van politisering van spionage zorgden voor zorgen bij Europese agentschappen. ‘Alle relaties evolueren’, zegt ze diplomatiek. Maar hij benadrukt: samenwerking blijft cruciaal.
Het gevoeligste moment uit het interview betreft de periode na 2001. Groot-Brittannië werd toen beschuldigd van het ‘tolereren’ van Amerikaanse martelpraktijken. Moore maakt een volledig onderscheid tussen houding en verantwoordelijkheid: “De Amerikanen hebben ons niet verteld wat ze deden. Als we het hadden geweten, zouden we anders hebben gereageerd”, benadrukt hij. Maar hij geeft toe dat er over het algemeen fouten zijn gemaakt en dat deze ervaring heeft geleid tot een volledige herziening van de exploitatieregels.
Moore’s verhaal lijkt regelrecht uit een roman te komen. Benaderd door een ‘talentenspotter’ in Oxford, een ‘alternatieve carrière in het buitenlands beleid’, gesprekken met zijn vader – een carrièrediplomaat – en uiteindelijk de beslissing om een wereld te betreden waar de waarheid voor iedereen verborgen is, zelfs voor zijn familie. Zijn beschrijving van het moment waarop hij besloot zijn kinderen te vertellen wie hij werkelijk is, is onthullend: een inspanning die zo zwak was dat zijn zoon dacht dat ze op het punt stonden… een scheiding aan te kondigen.
Moore heeft Ian Fleming nooit gelezen. Maar hij is fan van le Carré en Mick Herron – en dat zegt veel: geen glamour maar grijze zone, geen gadgets maar relaties, gevaar en morele dilemma’s. “Ons beroep vereist een diepe menselijke band met iemand die het risico neemt om u informatie te geven. We hebben vertrouwen nodig, geen spectaculaire bezigheden”, benadrukt hij. Hij erkent dat agenten kunnen worden gepakt of in gevaar kunnen worden gebracht, maar benadrukt dat MI6 “alles doet” om hen te beschermen – en dat de reputatie van de dienst op het gebied van de behandeling van haar partners centraal staat in haar werk.
Moore sluit af met een boodschap die meer op een waarschuwing lijkt: Om de wereld te stabiliseren moet Oekraïne eerst worden gestabiliseerd. En om dit te kunnen doen moeten de westerse democratieën geduld en uithoudingsvermogen tonen. “Deze botsing is beslissend. We kunnen niet verliezen in deze wilsstrijd”, zegt hij.
