De oudste supernova-explosie ooit waargenomen in het heelal is gedetecteerd door de James Webb-ruimtetelescoop. Deze supernova-explosie vond plaats 13 miljard jaar geleden, slechts 730 miljoen jaar na de oerknal. Het bijzondere aan deze gebeurtenis is dat het gepaard ging met een krachtige gammastraaluitbarsting, die suggereert dat een massieve ster werd vernietigd en mogelijk een zwart gat ontstond.
Andrew Levan, van de Radboud Universiteit in Nederland en de Universiteit van Warwick in Groot-Brittannië, benadrukt dat dit een uiterst zeldzame en opwindende gebeurtenis is. In de afgelopen vijftig jaar zijn er namelijk slechts enkele gammaflitsen waargenomen in de eerste miljard jaar van het heelal.
Het verhaal begon op 14 maart, toen de Frans-Chinese SVOM-satelliet een gammastraaluitbarsting detecteerde vanuit de verre ruimte. NASA’s Swift-observatorium en de Noordelijke Optische Telescoop op de Canarische Eilanden waren in staat om deze gebeurtenis te registreren en te lokaliseren. Vervolgens kon de Very Large Telescope in Chili de roodverschuiving van de gloed meten, wat aangeeft dat de gebeurtenis 13 miljard jaar geleden plaatsvond.
De James Webb-telescoop kreeg toestemming om het supernovalicht te detecteren dat de gammaflits vergezelde. Hiermee kon worden aangetoond dat het licht afkomstig was van een supernova, wat wijst op de ineenstorting van een massieve ster. Deze waarneming laat ook zien dat de James Webb-telescoop kan worden gebruikt om individuele sterren te detecteren toen het universum nog maar 5% van zijn huidige leeftijd had.
De telescoop slaagde er ook in om het sterrenstelsel te lokaliseren waarin de supernova plaatsvond. Astronomen kunnen aanwijzingen onderscheiden over de omgeving waarin de ster explodeerde. Het spectrum van de supernova vertoont opvallende overeenkomsten met dat van moderne explosies, wat suggereert dat de massa van de exploderende ster niet ongebruikelijk was vergeleken met vandaag de dag.
Deze supernova is een recordbrekende ontdekking, aangezien het de verste afstand is die ooit is waargenomen en een van de weinige gammaflitsen die in de eerste miljard jaar van het universum zijn gedetecteerd. Eerdere records stonden ook op naam van James Webb met een supernova-explosie 1,8 miljard jaar na de oerknal. Deze nieuwe bevinding breekt dit record met een marge.
Al met al is de detectie van de oudste supernova-explosie in het heelal door James Webb een belangrijke mijlpaal in ons begrip van de evolutie van sterren en sterrenstelsels. Deze ontdekking opent nieuwe mogelijkheden voor verder onderzoek naar de vroege geschiedenis van het heelal en de processen die hebben geleid tot de vorming van sterren en zwarte gaten.
