2025 zal de geschiedenis ingaan als een slecht jaar voor Europa. Geopolitiek gezien lijkt het continent zwak en onhandig in de rol van waarnemer. Economisch gezien is het beeld somber: trage groei, industriële vermoeidheid, investeringen die achterblijven bij die van de VS en Azië. En toch komt de euro, te midden van deze “nederlaag”-situatie naar voren als de grote winnaar van de valutamarkten, met een stijging van ongeveer 14% sinds het begin van het jaar.
Hoe verliest Europa – en wint zijn munt? Het antwoord ligt in de kern van de geo-economie: valuta stemt niet voor groei of kracht; het stemt voor relatieve evenwichten, risico’s en betrouwbaarheid. En in 2025 verschoven deze evenwichten.
Het eerste en meest cruciale punt: de opkomst van de euro is geen blijk van vertrouwen in de Europese economie. Het is in de eerste plaats een evaluatie van de positie van de dollar. Ruim tien jaar lang functioneerden de markten volgens een bijna axiomatische regel: wat er ook gebeurt, de VS zijn de veilige haven. In 2025 werd deze stelregel verbroken.
De combinatie van politieke onzekerheid, handelsspanningen, begrotingsvraagstukken en een gevoel van institutionele destabilisatie in de VS begon de premie van de dollar op te eten. Niet om het te elimineren, maar om het te verminderen. En in FX is de premieverlaging voldoende voor lange bewegingen. De euro werd niet sterker omdat hij sterker werd, maar omdat de dollar minder onbetwistbaar werd.
In geo-economische termen is 2025 niet het jaar van het conflict tussen Europa en de VS, maar van uiteenlopende verwachtingen. De markten begonnen te onderschatten dat het Amerikaanse monetaire beleid zich sneller en dieper in de richting van een versoepeling beweegt dan eerder werd verwacht. Omgekeerd was het beeld in Europa – ondanks de lage groei – minder ‘urgent’.
Het resultaat was geen pro-Europese verschuiving, maar een evenwichtsoefening. Het Amerikaanse rentevoordeel, dat jarenlang als een magneet voor fondsen fungeerde, begon te vervagen. En wanneer het renteverschil kleiner wordt, reageren de valuta’s eerst – voordat de reële economieën reageren.
2025 is ook een jaar waarin het concentratierisico onder de loep wordt genomen. Jarenlang hadden de mondiale kapitaalstromen bijna enkelvoudige weddenschappen op de VS: aandelen, technologie, AI, de dollar. Wanneer deze handel overbevolkt raakt, is er geen oordeel nodig om deze ongedaan te maken. Genoeg twijfel.
Een deel van het kapitaal begon terug te keren naar Europa – niet uit enthousiasme, maar uit behoefte aan diversificatie. Een andere partij verhoogde eenvoudigweg de hedgeratio’s ten opzichte van de dollar. In beide gevallen is het effect hetzelfde: een grotere vraag naar euro’s. De euro functioneerde als een balancerende munt, niet als een munt van optimisme.
De paradox wordt gemakkelijker te begrijpen als we een harde waarheid aanvaarden: markten geven de voorkeur aan een zwakke maar voorspelbare economie boven een sterke maar onvoorspelbare economie. In 2025 verliest Europa misschien geopolitiek, maar het lijkt er niet op dat het de controle verliest. De eurozone valt niet uiteen, ervaart geen schuldencrisis en wordt niet bedreigd met een institutionele schok. De groei is laag, maar niet chaotisch. De verschillen tussen landen zijn groot, maar het raamwerk blijft stabiel. In een wereld van geopolitieke onrust wint deze stabiliteit aan waarde. Voor de uitwisseling is de afwezigheid van rampen vaak voldoende.
Er is ook een diepere dimensie. De geopolitieke druk waar Europa onder staat, fungeert – paradoxaal genoeg – als katalysator voor beslissingen die al tientallen jaren worden uitgesteld: defensie-uitgaven, industriebeleid, energieveiligheid, strategische autonomie. Deze opties verbeteren het bbp niet binnen een jaar. Maar ze veranderen het verhaal op de middellange termijn. En de forexmarkt is extreem gevoelig voor verhalen. Wanneer de dollar een deel van zijn glamour als enige veilige haven verliest, is zelfs een onvolmaakt Europees verhaal voldoende om de euro overeind te houden.
De grote fout is om de opkomst van de euro te lezen als een stem vóór Europa. Is dat niet het geval? Het is een stem tegen de monarchie. 2025 laat zien dat het internationale monetaire systeem polycentrischer, nerveuzer en gevoeliger wordt voor politieke en institutionele risico’s. In dit systeem hoeft de euro niet perfect te zijn. Zolang het maar alternatief is. De paradox is niet dat de euro heeft gewonnen. De paradox is dat Europa eerst moest ‘verliezen’ – en de dollar moest trillen – voordat dat kon gebeuren.
