Europa werd begin 2025 geschokt door de plotselinge inlichtingenonderbreking van de Amerikaanse inlichtingendiensten in Oekraïne. Dit leidde tot een debat binnen Europese regeringen en militaire leiders over de betrouwbaarheid van de Amerikaanse militaire partner. Voor het eerst sinds het einde van de Koude Oorlog wordt er gesproken over de vorming van een Europees nucleair afschrikkingskader, voor het geval de Amerikaanse ‘paraplu’ verzwakt.
Europa heeft altijd vertrouwd op de Amerikaanse nucleaire paraplu en artikel 5 van de NAVO. Echter, met de dreiging van een verzwakking van deze garanties, staat het continent voor de uitdaging om alleen tegenover Rusland te staan, dat over het grootste nucleaire arsenaal ter wereld beschikt. Op dit moment hebben slechts Groot-Brittannië en Frankrijk kernwapens, met een veel kleiner arsenaal dan de Verenigde Staten en Rusland.
President Macron van Frankrijk overweegt de uitbreiding van de Franse nucleaire afschrikking naar de rest van Europa en heeft vorig jaar de mogelijkheid hiertoe open gelaten. Parijs en Londen werken samen om hun nucleaire strijdkrachten beter te coördineren, maar de Britse afschrikking blijft diep verweven met die van de VS.
Het ontwikkelen van een autonoom Europees nucleair afschrikmiddel zou echter zeer duur en politiek explosief zijn. Daarom wordt er ook gekeken naar het versterken van geavanceerde niet-nucleaire wapensystemen als alternatief. De NAVO blijft vasthouden aan eenheid en de VS blijft zich inzetten voor het nucleaire afschrikmiddel van bondgenoten.
Het debat over de vorming van een Europees nucleair afschrikkingskader is een dieppolitieke vraag. Europa moet kiezen tussen het worden van een volwaardige kernmacht of vertrouwen op bestaande Frans-Britse afschrikking. Het geopolitieke landschap is aan het veranderen en de Europese veiligheidsarchitectuur staat op het spel. Het debat is begonnen, zij het buiten het publieke oog, en het toont de evolutie van de Europese geopolitiek in een nieuwe tijdperk van onzekerheid en uitdagingen.
