De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft moeite om een staatsbegroting goed te keuren en snelle verkiezingen te voorkomen die hij waarschijnlijk zal verliezen, omdat de oorlog met Iran tot nu toe weinig heeft gedaan om zijn positie in de peilingen te verbeteren.
In de begindagen van de oorlog zag het kamp van Netanyahu een kans voor zijn rechtse coalitie om te profiteren van de openingsstaatsgreep waarbij ayatollah Ali Khamenei om het leven kwam door verkiezingen te houden vóór de verwachte datum in oktober, aldus een bron die bekend is met de politieke strategie van Netanyahu. Eén manier om vervroegde verkiezingen af te dwingen zou zijn dat het parlement de begroting niet vóór 31 maart goedkeurt, wat volgens de Israëlische wet binnen 90 dagen tot een stemming zou leiden. Terwijl Amerikaans-Israëlische aanvallen een aantal Iraanse topfiguren hebben gedood, hebben enkele vertrouwelingen van Netanyahu publiekelijk het idee geopperd van een stemming in juni.
Maar bijna vier weken na het lanceren van een oorlog die er tot nu toe niet in is geslaagd het gestelde doel te bereiken, namelijk het omverwerpen van de geestelijke leiders van Iran, probeert de langst dienende premier van Israël vervroegde verkiezingen te voorkomen, vertelden drie leden van zijn regering aan Reuters. Die poging om een vroege krachtmeting te voorkomen omvatte onder meer het toewijzen van geld aan politieke bondgenoten om een meerderheid voor de begroting in het parlement veilig te stellen en het versnellen van de stemming door de House Finance Committee om de deadline van volgende week te halen.
In openbare verklaringen sinds 2023 heeft Netanyahu herhaaldelijk oproepen tot vervroegde verkiezingen in oorlogstijd afgewezen. “Ik hoop dat de regering haar ambtstermijn vervult… dat wil zeggen verkiezingen in september of oktober”, zei Netanyahu op 12 maart tegen verslaggevers, waarbij hij zei dat hij een beroep had gedaan op zijn bondgenoten om in oorlogstijd verantwoordelijk te zijn en voor het defensie-zware budget van 225 miljard dollar te stemmen.
Voor Netanyahu heeft de oorlog ertoe bijgedragen dat zijn aandacht is verlegd van Gaza naar zijn gezamenlijke campagne met de VS tegen Iran, waar de nationale consensus sterker is. Uit peilingen blijkt dat er onder de Israëli’s brede steun bestaat voor een oorlog die volgens Netanyahu gericht is op het elimineren van een existentiële dreiging. Maar in termen van stemmen laten peilingen een beeld zien dat grotendeels onveranderd is gebleven ten opzichte van 7 oktober 2023, toen het Midden-Oosten in rep en roer werd gestort door een verrassingsaanval van Hamas, waardoor de veiligheidsreferenties van Netanyahu aan flarden waren.
Uit peilingen blijkt consequent dat ongeveer 40 procent van de kiezers achter Netanyahu’s coalitie van nationalistische en religieuze partijen blijft, dat 40 procent oppositiepartijen steunt en dat de stemmen tot nu toe niet in de richting van Netanyahu gaan, zegt Gideon Rahat, een politicoloog aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem. Zelfs als de Israëli’s zich achter de doelstellingen van de oorlog scharen, worden ze moe terwijl de oorlog voortduurt zonder een beslissend einde of diplomatieke oplossing in zicht, na een kleinere ronde van gevechten in juni, zei Rahat.
Uit een opiniepeiling die op 19 maart door de Times of Israel werd gepubliceerd, bleek dat Netanyahu’s Likud-partij 28 van de 120 zetels in de Knesset zou winnen, vergeleken met de 34 die zij momenteel bezet. Hoewel de Likud de grootste partij zou zijn, zou de coalitie haar meerderheid verliezen en slechts 51 zetels veiligstellen, aldus de peiling. Op 3 maart zei de Israëlische minister van Wetenschap en Likud-partijlid Gila Gamliel op de lokale radio dat de verkiezingen eind juni of begin juli zouden plaatsvinden. Hoge partijleden en assistenten van Netanyahu maakten soortgelijke opmerkingen tegen de Israëlische media.
In de weken die volgden gaf Netanyahu toe dat er geen zekerheid bestond dat de Iraniërs hun leiders omver zouden werpen. Nu de oorlog zijn vijfde week nadert, lijkt het vooruitzicht van verkiezingen in de zomer ver weg. “Zijn strategie is om tijd te kopen”, zei Rahat.
Nu scholen gesloten zijn en werkplekken slechts gedeeltelijk open, kost de oorlog in Iran de economie vijf miljard sjekel ($1,6 miljard) per week, volgens schattingen van het ministerie van Financiën. De regering-Netanyahu is sinds het begin van de oorlog met Iran ook gedwongen om nog eens 32 miljard sjekel aan defensie-uitgaven goed te keuren. Nu de defensie-uitgaven sterk stijgen, is er minder geld beschikbaar om te voldoen aan de eisen van belangrijke kiesdistricten wier steun Netanyahu nodig heeft in het parlement – inclusief de ultraorthodoxe Joodse partijen, die in 2025 uit zijn regering stappen.
Die partijen hadden gedreigd tegen de begroting te stemmen tenzij eerst de wetgeving werd afgerond die de ultraorthodoxen vrijstelt van verplichte dienst in het Israëlische leger, een kwestie die Netanyahu’s alliantie met hen sinds 2023 heeft geplaagd. Ze lijken echter hun dreigement te hebben teruggedraaid, nadat de coalitie van Netanyahu deze maand ongeveer vijf miljard sikkels had toegewezen aan ultraorthodoxe scholen. Partijvertegenwoordigers, Shas en UTJ, reageerden niet op verzoeken om commentaar.
Wat de politieke uitdagingen van Netanyahu nog groter maakt, is zijn langlopende corruptieproces op beschuldiging van fraude, omkoping en vertrouwensbreuk, wat hij ontkent. Netanyahu, gesteund door de Amerikaanse president Donald Trump, heeft een beroep gedaan op de Israëlische president Isaac Herzog om clementie. Een pardon halverwege het proces zou ongekend zijn, en het Israëlische rechtssysteem heeft zich hiertegen verzet.
