Al meer dan twee jaar voorspellen politieke tegenstanders, analisten en duizenden demonstranten in Israël herhaaldelijk de val van de regering van Benjamin Netanyahu. En toch heeft de man die volgens velen al politiek klaar is alles overleefd: massaprotesten, schandalen, juridische avonturen, een schokoorlog na 7 oktober en opeenvolgende conflicten in Gaza, Libanon en Iran. Maar nu lijken zelfs zijn naaste bondgenoten het tapijt onder zijn voeten vandaan te trekken, constateert The Economist.
Het Israëlische parlement zal naar verwachting op 20 mei stemmen voor de ontbinding ervan, waardoor de weg wordt vrijgemaakt voor verkiezingen in het najaar. Netanyahu zou nog steeds politieke manoeuvres kunnen proberen om de ineenstorting van zijn regering te vertragen. Maar in Israël geloven steeds meer mensen dat het einde van een tijdperk deze keer inderdaad nabij kan zijn.
Zoals The Economist opmerkt, lijkt de reden voor de ineenstorting van de regering bijna ironisch voor een politicus die oorlogen en geopolitieke crises heeft overleefd: de militaire dienst van ultraorthodoxe joden. De religieuze partijen van de coalitie eisen een wet die religieuze scholieren vrijstelt van de dienstplicht. Netanyahu was bereid het voorstel door te voeren, maar slaagde er niet in voldoende stemmen binnen te halen voor een maatregel die een groot deel van de Israëlische samenleving boos maakt.
Voor veel Israëli’s is, vooral na jaren van oorlog en voortdurende dienstplicht, het beeld van een regering die genereus de ultraorthodoxen financiert, terwijl duizenden jonge mensen aan het front vechten, politiek giftig geworden. En dit zal naar verwachting centraal staan in de strijd vóór de verkiezingen.
Ondanks de militaire macht van Israël hangt de schaduw van 7 oktober nog steeds boven Netanyahu. De aanval van Hamas in 2023 en het onvermogen van de Israëlische staat om deze te voorkomen blijven een open wond voor de samenleving. Velen geloofden destijds dat de regering onmiddellijk zou instorten. Maar Netanyahu deed wat hij beter weet dan wie dan ook in de Israëlische politiek: tijd kopen, de verantwoordelijkheid afschuiven op de veiligheidsdiensten en een ‘totale overwinning’ beloven.
Zelfs binnen de Israëlische veiligheidsdiensten geloven maar weinigen nu dat het Iraanse regime op de rand van instorten staat.
Alles wijst erop dat de volgende verkiezingen opnieuw zullen uitmonden in een persoonlijk referendum voor Netanyahu. Naftali Bennett, voormalig premier en vandaag zijn belangrijkste rivaal op het gebied van Rechts en Centrum, heeft al aangekondigd dat de eerste daad van zijn eigen regering de oprichting zal zijn van een onderzoekscommissie naar de verantwoordelijkheden die tot het bloedbad van 7 oktober hebben geleid. De strijd voorafgaand aan de verkiezingen zal echter niet alleen over oorlog gaan. Netanyahu’s tegenstanders zijn niet vergeten dat zijn regering vóór 7 oktober probeerde de zeer controversiële hervorming van het rechtsstelsel door te voeren, waardoor honderdduizenden Israëli’s de straat op waren gegaan.
Ondanks de oorlogen en politieke instabiliteit lijkt de Israëlische economie opmerkelijk veerkrachtig. De technologiesector en vooral defensietechnologiebedrijven ondersteunen de groei, terwijl de aandelenmarkt en de sjekel sterk blijven. Maar achter de cijfers schuilt een uitgeputte samenleving. Lange dienstplichten, de groeiende invloed van de ultraorthodoxen, de angst voor democratische afvalligheid en het gevoel dat het land in een permanente staat van oorlog leeft, dragen bij aan het ongemak. Het is geen toeval dat er de afgelopen twee jaar een immigratiegolf uit Israël heeft plaatsgevonden, waarbij tienduizenden burgers – van wie velen hoogopgeleid zijn – het land hebben verlaten.
Op 76-jarige leeftijd lijkt de langstzittende premier in de geschiedenis van Israël politiek en fysiek gespannen. Hij heeft hartproblemen gehad, heeft een behandeling voor prostaatkanker ondergaan en blijft corruptiezaken voor de rechtbank bestrijden, wat hij categorisch ontkent. Sommigen geloven dat hij uiteindelijk zou kunnen kiezen voor een deal met Justitie en een politieke exit vóór een mogelijke verkiezingsnederlaag. Maar degenen die “Bibi” echt kennen, lachen om dit scenario. Omdat Netanyahu zijn hele politieke carrière op overleving heeft gebouwd. Hij heeft de afgelopen vier decennia keer op keer opiniepeilingen, opstanden, bondgenoten en tegenstanders getrotseerd. En misschien is dat de reden waarom, zelfs nu nog, niemand in Israël hem echt durft af te schrijven.
