Acht jaar nadat hij een corrupte, centrumrechtse regering heeft omvergeworpen met de belofte de politiek te zuiveren, raakt de Spaanse socialistische premier Pedro Sanchez de weg kwijt nu de beschuldigingen van corruptie tegen zijn partij en zijn familie zich opstapelen. Geprezen door liberalen in het buitenland omdat hij opkwam tegen de Amerikaanse president Donald Trump en de wreedheden in Gaza thuis aan de kaak stelde, blijft Sanchez achter in de peilingen en ligt zelfs onder vuur van bondgenoten vanwege een reeks corruptiezaken bij Spaanse rechtbanken.
Sanchez zelf is tot nu toe in geen van de gevallen genoemd en zegt dat ze deel uitmaken van een campagne om hem af te zetten. Er bestaat in Spanje een lange traditie waarin de twee politieke partijen elkaar in macht afwisselen en de cliëntelistische hefbomen exploiteren die zij tijdens hun ambtsperiode beheersen, zei hij. Alberto Feijo, leider van de conservatieve Volkspartij, die in 2018 bij een vertrouwensstemming werd weggestemd, grapte dat er zoveel zaken boven Sánchez hangen dat toen de politie woensdag het hoofdkwartier van zijn Socialistische Partij (PSOE) doorzocht, de Spanjaarden geen idee hadden met welke zaak het verband hield.
Sánchez zei dat zijn partij volledig meewerkte aan het onderzoek. Belangrijke vertrouwde functionarissen, waaronder de derde bevelhebber van de PSOE en haar voormalige minister van Transport, worden onderzocht in verschillende gevallen waarbij het gaat om smeergeld voor openbare werken of olie- en gascontracten, evenals de levering van maskers tijdens de pandemie. Ze hebben elk wangedrag ontkend. Vorige week zei het Spaanse Hooggerechtshof dat het een onderzoek deed naar de voormalige premier José Luis Rodriguez Zapatero wegens vermeend leiderschap van een netwerk dat profiteerde van het lobbyen bij overheden namens derden, zoals de luchtvaartmaatschappij Plus Ultra. Hij ontkent de beschuldigingen.
De zaak is bijzonder schadelijk voor Sanchez vanwege de rol van Tapatero als mentor, zegt Lorenzo Bernardo de Quiros, econoom en president van Freemarket Corporate Intelligence. “Thapatero is de ideologische vader van Sánchez”, zei hij. “Het zijn twee kanten van dezelfde medaille.” Bepaalde gevallen, zoals het proces tegen Sánchez’ broer David en zijn vrouw Begona Gomez wegens vermeend misbruik van invloed, werden aangehouden na klachten van de anti-corruptiegroep Manos Limpias – Clean Hands – waarvan de leider banden heeft met extreemrechts. Dat bracht Sánchez ertoe te klagen over een gepolitiseerde ‘moddermachine’ die erop gericht was zijn regering te ondermijnen – een perceptie die gedeeld wordt door de socialistische kiezers, zei politiek analist Eduardo Bayon.
Juan Fernando López Aguilar, lid van het Europees Parlement en voormalig minister van Justitie onder Zapatero, zei dat sommige van de aanklachten tegen voormalige regeringsfunctionarissen “absoluut walgelijk” waren, maar dat geen enkele rechtstreeks betrekking had op Sánchez. Hij erkende de noodzaak van hervormingen om het aantal politieke benoemingen in het overheidsbestuur te beperken en de kwaliteit ervan te monitoren. Volgens een enquête van Polling Europe Euroscope die in april werd gepubliceerd, was Sanchez in maart de enige grote EU-leider met een positieve netto goedkeuringsscore.
De lof van progressieven in het buitenland heeft weinig bijgedragen aan de steun van Sánchez in eigen land, waarbij de PP de peilingen aanvoert met 31,6 procent van de stemmen, vergeleken met ongeveer 28,1 procent voor de PSOE en 17,7 procent voor de extreemrechtse Vox, volgens een opiniepeiling van begin mei van Electrocracia. De regering heeft uitgesloten dat er vóór het einde van haar ambtstermijn in augustus 2027 verkiezingen zullen worden uitgeschreven en wordt niet bereid geacht een vertrouwensstemming te ondergaan.
Dit laat een motie van vertrouwen voor de oppositiepartijen over als de enige mogelijke manier om de socialisten uit de macht te halen. Feijo riep donderdag de kleinere partijen die de socialisten nog steeds steunen op om meer te doen dan ‘buiten het probleem te blijven’. Maar de verdrijving van de PSOE zou kunnen leiden tot een PP-regering die waarschijnlijk de steun van Vox nodig zal hebben om te regeren. Veel partijen zijn terughoudend in het ondersteunen van een extreemrechtse terugkeer naar de macht na het einde van het fascistische regime van Francisco Franco in de jaren zeventig. Een bron in de Catalaanse pro-onafhankelijkheidspartij Junts zei dat zij niet door de PP was benaderd voor een motie van vertrouwen en dat zij niets zou steunen dat de machtsoverdracht aan de PP en Vox in gevaar zou brengen. Aitor Esteban, leider van de Baskische Nationalistische Partij (PNV), zei dat de wetgevende macht “zijn einde had bereikt”, hoewel hij zei dat zijn partij een motie van wantrouwen niet zou steunen. “We bevinden ons in een staat van onzekerheid waarin sommige rechters liegen en sommige politici stelen”, zegt Gabriel Ruffian, leider van de Catalaanse separatistische partij Esquerra Republicana de Catalunya en soms een bondgenoot van de socialisten. “Mensen zijn diep teleurgesteld en het enige dat deze regering ervan weerhoudt om te vallen is dat het alternatief oneindig veel erger is.”
