In Duitsland circuleert tegenwoordig een modewoord: ‘Kanzlerwechsel’, wat ‘wisseling van kanselier’ betekent. Voordat er dertien maanden zijn verstreken sinds zijn verkiezing tot kanselier, heeft dhr Friedrich Mertz verschijnt als een “lamme eend”. De Duitse bondskanselier is nu de meest impopulaire in de geschiedenis. Volgens de laatste ‘Deutschland Trend’, de belangrijkste maandelijkse politieke barometer, is slechts 13% van de Duitsers tevreden over de regering-Merz. Dit is een historisch dieptepunt sinds 1949, toen deze peilingen in Duitsland werden gepubliceerd.
In een opiniepeiling door het Forsa-instituut namens “Stern” en RTL was 41% van de respondenten het ermee eens dat het de CDU/CSU-vakbond ten goede zou komen als Merz zou aftreden en iemand anders van de partij kanselier zou worden. 53% was het daar echter niet mee eens. Omdat hij de regeringscoalitie van de Christen-Democraten (CDU) en de Sociaal-Democraten (SPD) niet kan controleren, is Merz een symbool van zwakte geworden nu de Duitse economie zwaar wordt getroffen door de gecombineerde effecten van stijgende energieprijzen die hele industriële sectoren bedreigen.
Mertz heeft een reeks blunders gemaakt met onhandige uitspraken, gecombineerd met agressieve retoriek, die hem ertoe hebben gedwongen zichzelf achteraf te rechtvaardigen. Hij heeft Duitsers van immigrantenafkomst vervreemd – hij beschouwt ze als een “probleem in het stedelijke landschap” – maar ook werknemers, van wie hij heeft gesuggereerd dat ze lui zijn en “de mouwen moeten opstropen” en harder moeten werken als ze de welvaart van het land willen behouden.
De kanselier won de federale verkiezingen van 2025, vormde een coalitieregering met de SPD en presenteerde zichzelf als de vaandeldrager van diepgaande en systemische veranderingen voor een land dat stagneerde en zonder enig vooruitzicht op heropleving als grote macht. Maar de realiteit is dat de stagnatie zich verdiept en dat de extreemrechtse AfD in de peilingen nu al gestaag voorop loopt ten opzichte van de heersende CDU.
De extreme impopulariteit van Merz komt voort uit zijn controversiële agenda op het gebied van de economie en de sociale welvaart, evenals uit zijn moeilijkheden om de AfD te confronteren op fronten als de energiecrisis, herbewapening en de betrekkingen met Rusland. “Daarom is het niet verrassend dat de CDU/CSU-vakbond al enkele dagen een verandering van leiderschap overweegt”, merkt de Frankfurter Rundschau op.
In het verleden hebben drie dingen bijgedragen aan de welvaart van Duitsland: goedkoop Russisch gas dat concurrerende energiekosten mogelijk maakte, een sterke aanwezigheid op de hightechmarkt in China die lucratieve kansen opleverde, en de Amerikaanse nucleaire paraplu die de defensiekosten laag hield. Als de grootste economie van Europa had Duitsland het derde grootste bbp ter wereld (ongeveer € 4,2 biljoen) en was het de derde grootste exporteur ter wereld (€ 2 biljoen).
Tegenwoordig is de Duitse economie echter aan het wankelen: tijdens een recessie in 2023 en 2024, vrijwel stagnerend in 2025 en voorspeld voor een bloedeloze groei van 0,5% in 2026, is Duitsland een vergrijzend land, met een verminderd innovatievermogen en een steeds groter wordende technologiekloof met de VS en zelfs China. Dit geldt voor belangrijke gebieden zoals digitale technologie, kunstmatige intelligentie, halfgeleiders en zelfs de auto-industrie die ooit het vlaggenschip was.
“Er zijn minder Duitsers die de bondskanselier waarderen dan mensen die houden van de winter in Duitsland, spruitjes, de tandarts of zelfs Bayern München”, schrijft Die Tageszeitung met een flinke dosis ironie. Met dit alles is Mertz een symbool van zwakte geworden nu de crisis het land overspoelt. Sommigen overwegen zelfs een staatsgreep om hem uit de macht te halen. Er is geen teken van herstel en veel Duitsers geloven blijkbaar niet meer dat de coalitieregering onder bondskanselier Merz in staat is de situatie in het land te keren.
Tot nu toe heeft echter geen enkele functionaris publiekelijk opgeroepen tot een verandering van kanselier, maar de naam van een jongere en populairdere centrist dan Merz, Hendrik Wust, de 50-jarige huidige premier van Noordrijn-Westfalen, de meest bevolkte deelstaat van Duitsland, wordt alom gepropageerd als mogelijke back-up kanselier. Met bijna 18 miljoen inwoners produceert Noordrijn-Westfalen ruim een vijfde van het Duitse BBP en is het een “staat binnen een staat”. In 2022 leidde Wust de CDU naar 35,7% van de Westfaalse lokale stemmen, won 72 van de 195 zetels en vormde samen met de Groenen een lokale regering.
Natuurlijk kozen politieke topfiguren van de CDU in de discussie over een mogelijke “zwevende” verandering in de kanselarij de kant van Friedrich Merz. Hedrik Wust, zelf een potentiële opvolger, deed de speculatie af als “onzin”. Maar er is geen rook zonder vuur. Er is misschien geen alternatief voor de christen-democratisch-sociaal-democratische regering in Duitsland, maar de positie van Merz lijkt kwetsbaar en onzeker. Elke grote gebeurtenis, zowel nationaal als internationaal, kan deze positie in gevaar brengen. Maar ook om een voorbeeld te stellen voor andere EU-landen met eveneens impopulaire premiers.
