Iran heeft een belangrijke overwinning behaald in de slag om de Straat van Hormuz, een cruciale zeeroute waar een vijfde van de wereldwijde olie- en gasvoorziening doorheen gaat. Na bijna zes maanden van conflict is het duidelijk dat de focus van de Amerikaanse oorlog tegen Iran verschuift van nucleaire installaties naar de controle over de strategische zeeroute.
Teheran heeft laten zien dat de Straat van Hormuz niet officieel hoeft te worden afgesloten om invloed uit te oefenen. Met drone- en raketaanvallen op koopvaardijschepen en voortdurende dreigingen heeft Iran de verzendkosten opgedreven, premies verhoogd en bedrijven gedwongen om alternatieve routes te zoeken. Hierdoor is de Straat van Hormuz getransformeerd van een simpele zeepassage tot een geopolitiek wapen.
De les die hieruit kan worden getrokken, is vergelijkbaar met wat er gebeurde in de Rode Zee toen Houthi-aanvallen de internationale scheepvaart tijdelijk dwongen het Suezkanaal te verlaten. Het verschil is dat Hormuz veel crucialer is voor de wereldeconomie. Ongeveer 20% van de wereldhandel in energieproducten gaat door deze zeeroute, wat een langdurige destabilisatie ernstige gevolgen kan hebben voor de wereldeconomie.
Het antwoord op deze dreiging is niet militair, maar economisch. Golfstaten versnellen miljardeninvesteringen in infrastructuur die de Straat van Hormuz omzeilt. Saoedi-Arabië breidt bijvoorbeeld de oost-west pijpleiding uit om olie naar de Rode Zee te leiden zonder gebruik te maken van Hormuz. De Verenigde Arabische Emiraten verhogen de capaciteit van pijpleidingen naar de Golf van Oman, terwijl Irak plannen maakt voor nieuwe pijpleidingen naar de Middellandse Zee.
De crisis in de Straat van Hormuz heeft ook de investeringsprioriteiten van China veranderd. Chinese investeringen in groene energieprojecten zijn enorm toegenomen, wat aantoont dat de onzekerheid rond olie de verschuiving naar hernieuwbare energiebronnen en energie-infrastructuur stimuleert.
Op de lange termijn kan de strategie van Iran om Hormuz te gebruiken als geopolitiek wapen averechts werken. Hoe meer de zeeroute wordt gebruikt als drukmiddel, hoe meer geld er wordt geïnvesteerd in nieuwe pijpleidingen, havens en alternatieve energieoplossingen die de afhankelijkheid van Hormuz verminderen.
De geschiedenis leert ons dat geopolitieke crises vaak leiden tot nieuwe energiekaarten. Net zoals de Baku-Tbilisi-Ceyhan-pijpleiding de Europese afhankelijkheid van Russische exportroutes verminderde, kan de huidige crisis de totstandkoming van een nieuw netwerk van pijpleidingen en energiecorridors in het Midden-Oosten versnellen. De strijd om Hormuz gaat dus niet alleen over de controle over een vaarroute, maar ook over het vormgeven van de energiekaart voor de komende decennia.
De paradox van de huidige oorlog is dat Iran, door van de Straat van Hormuz zijn krachtigste geopolitieke wapen te maken, onbedoeld de stappen versnelt van zijn buurlanden en grootmachten om de wereld minder afhankelijk te maken van deze strategische zeeroute. Het is duidelijk dat de wereld bereid is om zonder Hormuz te leven en alternatieven te zoeken om de energievoorziening veilig te stellen.
