In Scandinavië zijn speeltuinen geen steriele, risicovrije ruimtes. Het zijn velden waar kinderen in bomen klimmen, vuurtjes maken, gereedschap gebruiken en leren verantwoordelijkheid voor zichzelf te nemen. Een filosofie die velen vervreemdt, maar steeds meer door de wetenschap wordt ondersteund. In een gemeenschappelijke speeltuin in Kopenhagen, Denemarken, genaamd Valbyparken, worden kinderen niet alleen toegestaan om messen, bijlen en vuurspullen te gebruiken, maar ook aangemoedigd om te ontdekken, vies te worden, te falen en zelfs een paar krasjes op te lopen.
Voor veel landen zou dit beeld als ondenkbaar worden beschouwd. De afgelopen jaren zijn speeltuinen veranderd in steriele gebieden met rubberen vloeren, gestandaardiseerde schommels en glijbanen, en speelgoed dat zo is ontworpen dat er bijna niets kan gebeuren. In Scandinavië is de logica echter anders. Kinderen worden aangemoedigd om verantwoordelijk te zijn voor hun eigen veiligheid en leren zo beter risico’s in te schatten.
Professor Mariana Brusoni van de Universiteit van British Columbia spreekt over een ‘epidemie van ouderlijke stress’. Ouders houden hun kinderen voortdurend in de gaten, organiseren elke minuut van hun dag en proberen elk mogelijk gevaar uit te sluiten. Hierdoor hebben kinderen steeds minder tijd om vrij te spelen en belanden ze vaak voor een scherm.
Onderzoeker Ellen Beate Hansen Sandsetter van de Noorse Queen Maud Universiteit betoogt dat overbescherming kinderen waardevolle ervaringen ontneemt. Door kleine mislukkingen, valpartijen en beproevingen leren kinderen risico’s effectiever in te schatten en bouwen ze vertrouwen op. Veiligheid moet gaan over de kwaliteit van de faciliteiten en niet over het wegnemen van iedere uitdaging.
De Noorse filosofie stopt niet bij gevaar. Contact met de bodem wordt als even belangrijk beschouwd. Recent onderzoek toont aan dat systematisch contact van jonge kinderen met de natuurlijke bodem en zijn micro-organismen de ontwikkeling van hun immuunsysteem kan bevorderen. Spelen in de natuur maakt al eeuwenlang deel uit van de Scandinavische cultuur, waarbij ouders kinderen aanmoedigen om zelf naar school te lopen of te fietsen.
Voor Scandinaviërs is een schram of een verstuikte enkel geen falen van het systeem, maar maakt het deel uit van het proces van opgroeien. Kinderen die een speeltuin met messen en vuur hebben getest, vinden het veel beter dan de gebruikelijke speeltuinen met twee schommels en een glijbaan, en zeker veel beter dan voor een scherm zitten. Het is een benadering die kinderen gelukkiger maakt en hen waardevolle vaardigheden en ervaringen biedt die ze hun hele leven zullen meenemen.
