Op 11 juni passeerde Europa een donkere historische mijlpaal. De oorlog in Oekraïne duurde meer dagen dan de Eerste Wereldoorlog, het conflict dat de 20e eeuw markeerde en de wereldkaart een nieuwe vorm gaf. De vergelijking is onvermijdelijk, benadrukt de Economist. Net als in 1914, toen velen geloofden dat de oorlog ‘met Kerstmis’ voorbij zou zijn, zo geloofden velen in februari 2022 dat de Russische invasie binnen enkele dagen voltooid zou zijn, waarbij Russische troepen Kiev binnen zouden marcheren. In plaats daarvan wordt Europa nu geconfronteerd met het grootste militaire conflict op zijn grondgebied sinds de Tweede Wereldoorlog.
De beelden veranderen, de essentie blijft. Dan waren er de loopgraven, de machinegeweren en de tanks. Tegenwoordig zijn het drones, precisieraketten en elektronische oorlogsvoering. Maar het resultaat is hetzelfde: duizenden doden, verwoeste steden en een continent dat een uitweg zoekt.
Ondanks de vermoeidheid veroorzaakt door een vierjarige oorlog lijkt Oekraïne zich vandaag in een betere positie te bevinden dan een paar maanden geleden. Oekraïense strijdkrachten hebben een deel van het door Rusland veroverde gebied heroverd, terwijl Oekraïense drones steeds vaker doelen diep binnen Russisch grondgebied aanvallen. Tegelijkertijd bereidt de Europese Unie zich voor op de uitbetaling van een lening van 90 miljard euro aan Kiev, waarmee de leemte die is ontstaan door de geleidelijke distantiëring van de Verenigde Staten gedeeltelijk wordt opgevuld.
Dit beeld heeft het moreel in Oekraïne een boost gegeven. Het heeft de houding van Vladimir Poetin echter niet veranderd. Het Kremlin blijft elk voorstel afwijzen dat niet aan de Russische aspiraties beantwoordt. Dus terwijl het militaire evenwicht verschuift, lijkt vrede nog steeds ver weg.
Voor veel Europese analisten is de kritische vraag niet langer alleen hoe de oorlog zal eindigen, maar ook wat er daarna komt, merkt The Economist op. Het Verdrag van Versailles van 1919 werd toen beschouwd als de overeenkomst die een permanente vrede in Europa zou garanderen. In plaats daarvan droegen de vernedering, de economische lasten en de politieke instabiliteit van Duitsland bij aan de opkomst van het nationalisme en uiteindelijk aan de Tweede Wereldoorlog. Historische ervaringen zijn tegenwoordig het onderwerp van intense reflectie in de westerse hoofdsteden.
Het vredesakkoord zal, wanneer en als het wordt bereikt, gepaard gaan met een meer alomvattende reorganisatie van de Europese veiligheid. De belangrijkste eis voor Kiev zijn veiligheidsgaranties die een nieuwe Russische aanval in de toekomst zullen voorkomen. Er liggen al verschillende scenario’s op tafel, van de oprichting van een ‘alliantie van bereidwilligen’ tot nieuwe Europese defensiemechanismen. Een van de belangrijkste lessen van Versailles is dat beloften zonder handhavingsmechanismen gevaarlijk kunnen blijken.
Als Europa Oekraïne een toekomst binnen de Unie belooft, maar dit vervolgens niet kan of wil waarmaken, zou het gevolg kunnen zijn dat er diepe desillusie en politieke instabiliteit ontstaat. Veel analisten betogen dat de Europese Unie van nu af aan duidelijk moet maken hoe reëel het vooruitzicht op de toetreding van Oekraïne is en wat het tijdschema is. Anders kunnen de verwachtingen die vandaag de dag worden gekoesterd een toekomstige bron van spanning worden.
Wanneer de wapens eindelijk zwijgen, zal Europa voor uiterst moeilijke beslissingen komen te staan, waarschuwt The Economist. Het zal moeten beslissen of een deel van de sancties tegen Rusland wordt gehandhaafd of opgeheven. Hij zal worden opgeroepen om de honderden miljarden euro’s aan Russische fondsen die zijn toegezegd te beheren. Het zal moeten kiezen tussen rechtvaardigheid, stabiliteit en politiek realisme. De geschiedenis laat zien dat vrede tot stand komt met moeilijke compromissen.
