De belangrijkste oppositieleider van IJsland betoogde vandaag dat de toetreding van het land tot de Europese Unie de economische problemen niet zou oplossen of de veiligheid zou vergroten. Hij steunde een ‘nee’-referendum over het al dan niet hervatten van de toetredingsonderhandelingen. Gudrun Hafsteinsdottir, voorzitter van de Onafhankelijkheidspartij – de grootste oppositiepartij van IJsland – vertelde Reuters dat de veiligheid van IJsland afhangt van de NAVO en haar bilaterale defensieovereenkomst met de Verenigde Staten. Hoewel hij van mening is dat IJsland nauw met de EU moet samenwerken op het gebied van sancties, energieveiligheid en buitenlands beleid, is volledig lidmaatschap “geen oplossing”.
“De EU is geen vervanging voor de NAVO en het EU-lidmaatschap is geen magisch schild tegen geopolitieke risico’s”, zei hij. Het referendum van 29 augustus gaat niet over de toetreding zelf, maar over de hervatting van de gesprekken. Als de onderhandelingen zouden worden hervat, zou een definitief akkoord in een tweede referendum moeten worden goedgekeurd. Reykjavik trok zich in 2013 terug uit eerdere gesprekken toen een eurosceptische regering aan de macht kwam.
Uit een recente opiniepeiling bleek dat 44,5% van de IJslanders van plan is “ja” te stemmen tegen het hervatten van de gesprekken, terwijl 39,4% tegen en 14,6% onbeslist is. De meerderheid is echter tegen daadwerkelijk EU-lidmaatschap. De minister van Financiën van het eiland, Dandi Mar Kristofferson, die voorstander is van een “ja”-stem, vertelde vorige week aan Reuters dat het EU-lidmaatschap van cruciaal belang is voor IJsland om zichzelf te beschermen tegen dwang door grote machten en om te kunnen omgaan met de kosten van levensonderhoud, die tot de hoogste ter wereld behoren.
De dreigementen van de Amerikaanse president Donald Trump om Groenland, dat grenst aan IJsland in het noordpoolgebied, in te nemen, hebben geleid tot een van de meest intense transatlantische conflicten van de afgelopen jaren, en Kristofferson zegt dat de geopolitieke situatie is veranderd. Op de vraag of de dreigementen van Trump haar van gedachten hadden doen veranderen over toetreding tot de EU, zei Hafsteinsdottir nee.
Wat de economie betreft, zei ze dat de hoge kosten van levensonderhoud in IJsland structurele problemen weerspiegelden die het EU-lidmaatschap niet kon oplossen. IJsland is een kleine, geïsoleerde markt met weinig concurrentie op terreinen als voedsel en huisvesting, terwijl de economie al jaren kampt met hoge inflatie en hoge rentetarieven na het uitbreken van de COVID-19-pandemie. Visserij is, samen met toerisme en aluminium, een van de pijlers van de IJslandse economie en nationale identiteit. De sector vreest dat deelname aan het Gemeenschappelijk Visserijbeleid van de EU zou kunnen betekenen dat de IJslandse wateren worden opengesteld voor buitenlandse vissersvloten. “Visserij zit in ons DNA, het maakt deel uit van onze onafhankelijkheid. Het is volkomen onaanvaardbaar om onze vangst met andere landen te delen. We zullen dit nooit accepteren”, concludeerde Hafsteinsdottir.
