Een bericht op Facebook, een paar woorden van rouw voor de baby die niet meer leefde en een zaak die op het gebied van persoonlijke tragedie had kunnen blijven. In plaats daarvan werd Patience Rousseau geconfronteerd met de politie, het ministerie van Justitie en uiteindelijk de gevangenis. Volgens CNN had Russo, toen 26 en moeder van twee kinderen, in 2018 een miskraam/doodgeboorte meegemaakt in Nevada. Een paar weken later bracht een post op sociale media waarin ze haar verdriet uitte en zich verontschuldigde bij de baby die ze Abel noemde, de politie ertoe aan om bij haar thuis aan te komen met een huiszoekingsbevel.
Zelf probeerde ze, geschokt, te begrijpen waarom het verlies van een zwangerschap in een politiezaak was veranderd. De autoriteiten concentreerden zich op wat ze zei over haar zwangerschap: dat het ongewenst was, dat ze het zich niet kon veroorloven een derde kind groot te brengen, dat ze een abortus had overwogen maar niet naar de kliniek kon gaan, dat ze op internet had gelezen over ‘natuurlijke’ manieren om een miskraam te veroorzaken.
Twee dagen later werd hij gearresteerd. Ze werd beschuldigd van doodslag op grond van een wet uit 1911 die – volgens advocaten geciteerd door CNN – zo breed is dat deze op een zeer problematische manier kan worden gebruikt in geval van zwangerschap. Rousseau werd veroordeeld en bracht ruim twee jaar in de gevangenis door. Haar veroordeling werd in 2021 vernietigd, waarbij de rechter oordeelde dat haar openbare verdediger overwerkt was en haar niet effectief had verdedigd. Dezelfde rechter beschreef de zaak als een van de gevallen die een echt “falen van gerechtigheid” vormen.
Volgens CNN bleek uit forensisch en medisch bewijsmateriaal dat later werd gepresenteerd niet dat de handelingen die Rousseau beschreef – zoals het nemen van kaneel, het gebruik van cannabis of het dragen van zware voorwerpen – de doodgeboorte veroorzaakten. Deskundigen benadrukten dat er geen wetenschappelijke basis was voor een causaal verband. De zaak betreft echter niet alleen haar.
Groepen voor reproductieve rechten waarschuwen dat het aantal vrouwen dat wordt vervolgd na een miskraam, doodgeboorte of zelf-toegediende abortus in de VS toeneemt. En dit gebeurt, zoals juridische experts tegen CNN zeggen, niet alleen in staten met strikte abortusbeperkingen.
Na de historische uitspraak Roe v. Wade van het Amerikaanse Hooggerechtshof in 2022 lijken zwangerschapsgerelateerde vervolgingen te zijn toegenomen. Volgens gegevens van de organisatie Pregnancy Justice, geciteerd door CNN, zijn er in de twee jaar na de uitspraak minstens 412 strafzaken geregistreerd die verband hielden met zwangerschap, miskraam of bevalling. Bij de meeste gevallen ging het om vrouwen met een laag inkomen, en vele ervan waren gebaseerd op beschuldigingen van middelengebruik tijdens de zwangerschap. Deskundigen wijzen erop dat aanklagers vaak wetten gebruiken die oorspronkelijk niet bedoeld waren om vrouwen te straffen die een zwangerschapsverlies ervaren: voorzieningen voor kindermisbruik of -verwaarlozing, misbruik van een lijk en zelfs moord.
Karen Thompson, juridisch directeur van Pregnancy Justice, vertelt over een bredere inspanning om zwangerschapsuitkomsten te criminaliseren. Met andere woorden: de uitkomst van een zwangerschap kan – zelfs als het een tragedie is – als verdacht worden beschouwd. In het geval van Rousseau is de sociale context doorslaggevend. Zelf leefde zij in omstandigheden van economische verstikking, zonder een stabiel ondersteunend netwerk, met twee kinderen en met beperkte toegang tot gezondheidszorg. Ze had, zo zei ze, een abortusafspraak geregeld in Reno, ongeveer 260 kilometer verderop, maar kon er niet komen. Haar geval laat zien hoe armoede, geografische isolatie, gebrek aan mobiliteit en het ontbreken van medische zorg kunnen worden omgezet in schuldgevoelens, in plaats van te worden behandeld als redenen voor bescherming en steun.
De rechter die haar veroordeling vernietigde was bijzonder vernietigend: in zijn oordeel was Rousseau niet het gepresenteerde ‘monster’, maar een moeder die gevangen zat in armoede en het ontbreken van enig ondersteuningssysteem. Rousseau werd vrijgelaten uit de gevangenis, haar veroordeling werd vernietigd en dit jaar kreeg ze een schadevergoeding van $100.000.
Het verhaal van Patience Rousseau is niet alleen een extreem juridisch avontuur. Het is een waarschuwing over hoe reproductieve gezondheid, armoede, sociale media en strafrecht op de meest gewelddadige manier samen kunnen komen. In een Amerika waar reproductieve rechten opnieuw centraal staan in een politieke en juridische strijd, vrezen deskundigen dat steeds meer vrouwen niet als patiënten of mensen in crisis zullen worden behandeld, maar als verdachten. Russo probeert nu haar leven in South Dakota weer op te bouwen, met haar kinderen, een vaste baan en een huis. Ze zegt dat ze om één reden wil dat haar verhaal gehoord wordt: zodat geen enkele andere vrouw het gevoel heeft dat ze na een verlies de gerechtigheid meer moet vrezen dan haar eigen pijn.
